Тэр авъяаслаг охиныг Б.Хулан гэдэг. Германд төрж, өссөн тэрбээр 14 настай бөгөөд ахлах сургуулийн аравдугаар ангид сурдаг аж.
KPuffyCheeks
K үсэг миний нэрийг төлөөлдөг юм. (Khulan) Харин puffycheeks гэдэг нь bigcheeks буюу булцгар хацар гэдгийг илэрхийлдэг. Энэ нэрээр интернэт хуудсуудад өөрийн сувгаа нээсэн.
Хөгжим намайг хөглөдөг
“Хүн бүрт өөрийг нь хөглөж, хурцалдаг ямар нэг зүйл байдагт би итгэдэг. Миний хувьд, тэр нь хөгжим байх. Яагаад гэдгийг би өөрөө ч хэлж мэдэхгүй нь, гэхдээ хөгжимдөө автаад сэтгэл хөдлөлөө илэрхийлэх нь надад гайхамшигтай санагддаг.
Хүмүүс урлаггүйгээр амьдралаа төсөөлж чадахгүй гэдэг. Гэхдээ хүний амьдрал хойно үргэлжлэх л байх. Гагцхүү яг одоогийнх шигээ буюу дуулж байгаа шигээ жаргалтай байж чадахгүй болов уу”.
Хүмүүс урлаггүйгээр амьдралаа төсөөлж чадахгүй гэдэг. Гэхдээ хүний амьдрал хойно үргэлжлэх л байх. Гагцхүү яг одоогийнх шигээ буюу дуулж байгаа шигээ жаргалтай байж чадахгүй болов уу”.
Үгээр илэрхийлэшгүй бүхнээ дуугаар гаргахыг хүсдэг
“Дуулж буй дуунаас шалтгаалж хөгжмөөс авах мэдрэмж минь өөрчлөгдөж байдаг. Гэхдээ хүмүүст дотоод сэтгэлээ үгээр илэрхийлж чадахааргүй үе бий. Тэгвэл дуу, хөгжим л үүнийг хамгийн сайн илэрхийлнэ гэж боддог.
Тиймдээ ч би цаашид үзэл, бодлоо дуугаар дамжуулан дэлхий дахинд хүргэх юмсан гэж мөрөөддөг. Багадаа олонд танигдаж, алдартай одууд шиг болохыг л хүсдэг байсан минь одоо ийнхүү өөрчлөгдсөн”.
Тиймдээ ч би цаашид үзэл, бодлоо дуугаар дамжуулан дэлхий дахинд хүргэх юмсан гэж мөрөөддөг. Багадаа олонд танигдаж, алдартай одууд шиг болохыг л хүсдэг байсан минь одоо ийнхүү өөрчлөгдсөн”.
Би R&B урсгалд дуртай
“Энэ бол миний дуртай хөгжим. Мөн поп, хип хоп дуу сонсч, даган дуулах дуртай. Үлгэр дуурайл авдаг дуучин гэвэл Бруно Марс, Кэти Перри”.
Намайг дэмждэг хүн бүрт баярлалаа
“Youtube, Facebook, Twitter гээд олон нийтийн сүлжээ хуудаст миний гэсэн бяцхан орон зайд надад урам хайрладаг, намайг дэмждэг хүмүүс байгаад маш их баярладаг. Хэдий гайхуулам том амжилт биш ч энэ нь надад өөрөөрөө бахархах сэтгэгдэл төрүүлдэг. Би ирээдүйд дуучин, эсвэл өөр хэн ч болсон бусдад сайн үлгэр дуурайл болж, зорилгодоо хүрэхийг эрмэлздэг”.
Уудам тал нутгийн сайхныг юутай ч зүйрлэшгүй
“Би монголд хамгийн сүүлд таван жилийн өмнө очсон. Хамгийн их таалагдсан зүйл бол хөдөө нутаг байсан. Уудам тал, агаарын сайхныг өөр юутай ч харьцуулж, зүйрлэшгүй санагдсан шүү. Харин Улаанбаатар хот бага зэрэг бохир байна уу гэж бодсон”.
Яг л энэ уянга, эгшигийг мэдрэхээр Сайхнаагийн тоглолтыг зорьсон юм. Цагаасаа эрт очиход минь тэр үдшийн гол дүр найзуудынхаа дунд инээмсэглэн сууж харагдав. Саравчтай малгайгаар нүүрээ үргэлж халхлах түүнийг яагаад ч ихэмсэг нэгнээр бодож байсан юм. Харин тэр урдаас инээмсэглэн ирж, уриалгахнаар ширээнд суулгаад "Би юм ярих уу?" гэлээ. Харин бид тоглолтын дундуур түүний сэтгэл хэрхэн хөдлөхийг хуваалцахыг илүүд үзсэн.
Бараг бүтэн цаг "River Sounds"-т "Маднесс"-ийн дууны бичлэгийг сонсч суув. Тоглолт хурдан эхлээсэй гэж тэсч ядна. Энэ хооронд "Nisvanis", "The Lemons", "A-Sound", "Fire" гээд түүний уран бүтээлийн андууд бас дүү нар нь ирж мэндчиллээ. Үзэгчдийн суудал дунд орчим насныхнаар хүрээгээ тэлсээр. Гэхдээ мэдээж олон хүн цуглаагүй. Тэр цомгийнхоо баярыг ойр, дотнын хүмүүстэйгээ цомхон хүрээнд хуваалцахаар шийдсэн аж.
Ингээд тоглолт эхэлсэн. Танил биш аялгуугаар. Шинэ цомгийн шинэ дуу бололтой. Гэхдээ урьдынх шиг уянга урсаад л, урсаад л... Сайхан.
"...Хүлээнэ, би чамайгаа хүлээнэ
Сэтгэл зовнин байж хүлээнэ
Би чамайгаа хүлээнэ
Өдөржин бодож хүлээнэ..." энэ бол Сайхнаагийн шүтээн гэгдэх дуучин Сараагийн дуртай аялгуу. Тэрбээр өөрийн "Аргагүй амраг" цомгоо бэлэглээд "Нэг өдөр" дууг сонсохыг хүссэн юм. Бид ч бас.
Дараа нь "Шүтээн". Гэнэт алга болсон "Маднесс" энэ дуугаар гарч ирээд эргээд алга болсон. Мартагдахгүй гэсэн дээ ч юм уу,
"...Дурласан хосуудын төлөө Үүрдийн хайрын төлөө Энэ дуугаа би дуулъя..." гэсэн үгсээ чихэнд хоногшуулчихаад одсон.
Би үнэндээ "Маднесс"-ийн мандаж байх үеийг тийм ч сайн мэдэхгүй. Тэр үед үүргэвчтэй цүнхээ дааж ядсан бага ангийн сурагч байсан биз. Арай том болоод л "Хотын гудамж"-ийг сонсоод танилцсан юм. "Нүдэнд дулаахан монгол бүсгүйчүүд хотын гудамжаар Сайхнааг зүгээр явуулахгүй юм" гээд найз нь элэглэл уншихад тэр цаг хугацаа санаанд буув. Удалгүй дуу нь эхлэхэд үзэгчид бүгдээр дандаа аз жаргалтай алхлах "Хотын гудамж"-аа даган дуулсан.
Тэгээд мэдээж "Дурсамж бүсгүй". Анх удаа, тайзан дээр эмэгтэй хүнээс цэцэг авсандаа ичингүйрэх шиг Сайхнаа малгайгаа бүр доош дарав. Тэгээд тэр бүсгүйд зориулан дуугаа эхлүүлсэн. Биеэ барьсан үзэгчид арай чөлөөтэй болж тайз руу дөхөж эхлэв. Хоёрдугаар бадгийн үгээ сольж "пакт"-алсан түүнийг үзэгчид хөтлөөд дуулчих шиг болсон.
Тоглолт эхэлсэн цагаас л "Дараачийн дуу юу вэ?" гэх бүрт хаа нэгтээгээс "Зочин" гэх нь сонсогдож байсан. Тэгвэл энэ үдшийн зочин, "Маднесс"-ийн гишүүн Ганг, Гэрэлээ нарын гитарын хоршилоор "Зочин" амилсан. Хамтлагийн гишүүд ч, тэдний дуу ч гялалзаад өнгөрөх шигтгээ мэт. Дэндүү намуухан хэмнэлд бүгд чих тавьж, "Үзэсгэлэнт сайхан намар ирсэн"-д баярласан бас дотроо хөнгөөн гунисан байх.
/Блогийн талаарх сэтгэгдлээ анхны наадмын үеэр хуваалцаж байсан юм. Тэр бичлэгээ энд хавсаргалаа./
Одоогоос 10 гаруй жилийн өмнө цахим ертөнцөд нэгэн шинэ ойлголт бий болсон нь өдгөө миний бас бидний дурлаад буй блог билээ. Энд хүмүүс өдрийн тэмдэглэл хөтөлж, сэтгүүлчид бүтээлээ нийтлэн, залуус үзэл бодол, мэдлэг мэдээллээ хуваалцах гээд олон хэлбэрээр ашиглаж буй. Чухамдаа, хүмүүс блогоор дамжуулан олон нийттэй санаа бодлоо хуваалцаж, эргэн ярилцах нь хамгийн гол зүйл болов уу. Энэ ч үүднээс сүүлийн жилүүдэд идэвхтэй блог хөтлөгчдийн тоо эрс нэмэгдэж байгаа.
Манай залуус ч мөн энэ шинэ ололтоос хоцролгүй кино, урлаг, техник, технологи тэр ч бүү хэл шинжлэх ухааны сэдэвт блог хөтлөөд багагүй хугацаа өнгөрч байна. Цахим орчинд олон нийтийн сүлжээ хуудсууд болох блог төдийгүй facebook, twitter /микроблог/-ээр дамжин бидний кибер ертөнц өргөжин, тэлж мэдээлэл хүлээн авах, түгээх үйл явц ч түргэсэж байгаа нь хурд, мэдээлэл шаардсан орчин үеийн нийгэмд зайлшгүй чухал зүйл юм.
Энэ байдлыг анзаарч, блогийн ач холбогдлыг олон нийтэд таниулах, шилдэг блогчдыг шалгаруулах зорилгоор The New Media Marketing Agency-гаас зохион байгуулж буй "Монгол Блогчид 2010" үйл ажиллагаа тун зүйтэй санагдлаа. Энэ нь хувь хүмүүст ашиг тустайгаас гадна иргэний сэтгүүл зүйн шинэлэг, хүчтэй хэлбэр болохын хувьд мэдээллийн технологийн салбарт ч тустай алхам билээ. Дэлхийн хэмжээнд олны анхаарлыг татсан Ираны сонгуулийн явцад тус улсын зүгээс гадаад ертөнцтэй харилцах холбоогоо тасалсан. Харин энэ үед микроблог хэрэглэгчид болж буй үйл явдлыг түргэн шуурхай мэдээлж байсан нь түүхэнд тэмдэглэхүйц үйл явдал болсон. Түүнчлэн бизнесийн салбарт ч хэрэглэгч, үйлчлүүлэгчдийнхээ блогийг анзаарч ажиллах нь чухал байдаг. Тухайлбал, блог хөтлөгчдийн 34% нь бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний талаар санал, сэтгэгдлээ нийтэлдэг гэсэн судалгааны дүн бий.
Харин блогийн ач холбогдолд сөрөг байрнаас хандагчид блогчдыг эх хэлээ үгүй хийж байна гэж зэмлэн, буруутгах нь их. Миний бодлоор, ихэвчлэн өдрийн тэмдэглэл эсвэл чөлөөт хэлбэрээр хувийн блог хөтлөгчид "ярианы" хэлээр бичдэг нь ийм ойлголт төрүүлдэг байх. Харин мэргэжлийн, олон нийтэд хандсан блогчид зөв бичгийн дүрмээ баримталж, бичгийн хэлээр гайхалтай сайн бичдэгт нь бахархдаг. Нөгөө талаас бусад хэлэнд ч бичгийн энгийн буюу албан бус харилцаанд үг товчлох, ярианы хэлбэрээр бичих зэрэг нь байдгийг санууштай.
Түүнчлэн блогчид интернэтийн соёлтой хэрэглээнд хамгаас илүү үлгэр дууриал болдог мэт. Учир нь цахим хуудсууд дахь мэдээллэлд үлдээсэн сэтгэгдлийг уншвал хэн нэгнийг доромжлон, гутаасан өнгө аястай сөрөг сэтгэгдэл дийлэнх хувийг эзэлдэг. Харин блогчид үзэл, бодлоо чөлөөтэй солилцож, санал сэтгэгдлээ боловсон илэрхийлж, анд нөхөд бололцдог нь таатай.
Иймд би байгаагаа мэдэрч бодож, сэтгэх бүртээ компьютерийн товчлуураа товшин, дэлгэцээ ширтдэг болсон минь дурлалаас өөр юу байх билээ. Надтай адил блогт дурласан зуу, зуун андууддаа хэлэхэд мэдлэг, мэдээллээ хуваалцаж, үзэл бодлоороо шинэ санаа, урам зориг хайрладагт тань баярлалаа.
Манай залуус ч мөн энэ шинэ ололтоос хоцролгүй кино, урлаг, техник, технологи тэр ч бүү хэл шинжлэх ухааны сэдэвт блог хөтлөөд багагүй хугацаа өнгөрч байна. Цахим орчинд олон нийтийн сүлжээ хуудсууд болох блог төдийгүй facebook, twitter /микроблог/-ээр дамжин бидний кибер ертөнц өргөжин, тэлж мэдээлэл хүлээн авах, түгээх үйл явц ч түргэсэж байгаа нь хурд, мэдээлэл шаардсан орчин үеийн нийгэмд зайлшгүй чухал зүйл юм.
Энэ байдлыг анзаарч, блогийн ач холбогдлыг олон нийтэд таниулах, шилдэг блогчдыг шалгаруулах зорилгоор The New Media Marketing Agency-гаас зохион байгуулж буй "Монгол Блогчид 2010" үйл ажиллагаа тун зүйтэй санагдлаа. Энэ нь хувь хүмүүст ашиг тустайгаас гадна иргэний сэтгүүл зүйн шинэлэг, хүчтэй хэлбэр болохын хувьд мэдээллийн технологийн салбарт ч тустай алхам билээ. Дэлхийн хэмжээнд олны анхаарлыг татсан Ираны сонгуулийн явцад тус улсын зүгээс гадаад ертөнцтэй харилцах холбоогоо тасалсан. Харин энэ үед микроблог хэрэглэгчид болж буй үйл явдлыг түргэн шуурхай мэдээлж байсан нь түүхэнд тэмдэглэхүйц үйл явдал болсон. Түүнчлэн бизнесийн салбарт ч хэрэглэгч, үйлчлүүлэгчдийнхээ блогийг анзаарч ажиллах нь чухал байдаг. Тухайлбал, блог хөтлөгчдийн 34% нь бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний талаар санал, сэтгэгдлээ нийтэлдэг гэсэн судалгааны дүн бий.
Харин блогийн ач холбогдолд сөрөг байрнаас хандагчид блогчдыг эх хэлээ үгүй хийж байна гэж зэмлэн, буруутгах нь их. Миний бодлоор, ихэвчлэн өдрийн тэмдэглэл эсвэл чөлөөт хэлбэрээр хувийн блог хөтлөгчид "ярианы" хэлээр бичдэг нь ийм ойлголт төрүүлдэг байх. Харин мэргэжлийн, олон нийтэд хандсан блогчид зөв бичгийн дүрмээ баримталж, бичгийн хэлээр гайхалтай сайн бичдэгт нь бахархдаг. Нөгөө талаас бусад хэлэнд ч бичгийн энгийн буюу албан бус харилцаанд үг товчлох, ярианы хэлбэрээр бичих зэрэг нь байдгийг санууштай.
Түүнчлэн блогчид интернэтийн соёлтой хэрэглээнд хамгаас илүү үлгэр дууриал болдог мэт. Учир нь цахим хуудсууд дахь мэдээллэлд үлдээсэн сэтгэгдлийг уншвал хэн нэгнийг доромжлон, гутаасан өнгө аястай сөрөг сэтгэгдэл дийлэнх хувийг эзэлдэг. Харин блогчид үзэл, бодлоо чөлөөтэй солилцож, санал сэтгэгдлээ боловсон илэрхийлж, анд нөхөд бололцдог нь таатай.
Иймд би байгаагаа мэдэрч бодож, сэтгэх бүртээ компьютерийн товчлуураа товшин, дэлгэцээ ширтдэг болсон минь дурлалаас өөр юу байх билээ. Надтай адил блогт дурласан зуу, зуун андууддаа хэлэхэд мэдлэг, мэдээллээ хуваалцаж, үзэл бодлоороо шинэ санаа, урам зориг хайрладагт тань баярлалаа.
Киног үзээд зөвхөн есдүгээр сарын дугаарын талаар биш ерөөсөө төрөлжсөн сэтгүүл (магадгүй хэвлэл, мэдээллийн ямар ч хэрэгсэл) гаргахад тухайн салбарын талаар маш их мэдлэгтэй, мэргэжилтэн байх ёстой нь харагдана. Жишээ нь, "Vogue" сэтгүүлийн байрыг нэг харахад редакци хэдий ч, нөгөө талаас яг л загварын агентлагаас ялгаагүй. Мөн хүн бүр нь загварын (fashion) мэдлэгтэй бөгөөд тэнд загвар зохион бүтээгчид, түүнийг амилуулагч моделууд, стилистүүд, уран сайхны буюу art director, уран бүтээлийн (creative) багийнхан, гэрэл зурагчид гээд олон хүн хагас жилийн турш хамтран ажиллаж уншигчдын гарт дугаараа хүргэдэг. Гэхдээ хамтын ажиллагаа үргэлжид сайн, сайхнаар өрнөдөггүй. Киноны гол цөм болсон хэнд ч дийлдэшгүй, хүчирхэг Винтурын эсрэг зогсч чаддаг ганц хүн нь Грейс юм. Тэрбээр "Бид 20 жил хамт ажиллаж байна. Тиймээс ойлголцоход хялбар байдаг. Би түүний зөрүүдийг, тэр миний зөрүүдийг мэднэ. Би хэзээ буулт хийхээ мэддэг, харин тэр үүнийг мэддэгүй юм" гэсэн. Үргэлжид Винтурын зөв байдгаас "төмөр хатагтайн" тэвчишгүй зангийн золиос нь Грейс байдаг юм шиг санагдана. Гэвч энэ зөрчил нь тэднийг улам хурцалж, илүү сайн бүтээл гарахад нөлөөлдөг бөгөөд эцэст нь дугаар хэвлэгэдэхэд тэд хамтдаа баяраа хуваалцах нь сайхан.
"Always keep your eyes open"
Грейсийн хэлсэн энэ үг надад их таалагдсан. Тэр автомашины осолд орохоос өмнө гайхамшигтай модел байсан тухай кинонд харуулдаг. Тухайн үед түүний гэрэл зурагчин машинд явахдаа унтахгүй, нүдээ анихгүй байхыг үргэлж захидаг байж. Үргэлж нүдээ нээлттэй байлга, эргэн тойрон хаана ч, юу ч бай чиний харсан бүхэн чамайг хөглөх болно гэжээ. Хорвоод утга учиргүй юм гэж байдаггүй бөгөөд олж харж чадах л юм бол хамгийн эгэл, жижиг зүйлээс ч уран санааг бий болгож болно гэсэн бодлоо би энэ үгээр дахин баталгаажуулсан юм.
"Fashion is not about looking back. It's always about looking forward."
Энэ үгийг хатагтай Винтур хэлдэг. Хэдийгээр би хувцас, загварт төдийлөн ач холбогдол өгч, сонирхдоггүй ч загварыг шальдар булдир хөнгөмсөг ертөнц гэж тодорхойлдог зарим нэгнийг хүлээн зөвшөөрдөггүй. Энэ бол яруу найраг, уран зурагтай адил урлаг. Торгон мэдрэмж, ур ухаан шаардана түүнийг ойлгоход ч мөн тодорхой хэмжээний бэлтгэл хэрэгтэй. Тиймээс ч жинхэнэ урлаг өнгөрсөн, одоо цагт биш урагш, ирээдүйг харж биднийг түүчээлдэг жамтай. Тэр дээрх үгээр үүнийг л хэлсэн гэж бодон тэмдэглэсэн юм.
"Сонины уншигчид зөвхөн эрхлэгчийн шилний өнгөөр ертөнцийг хардаг."
Харин энэ үгийг зүгээр л урьд нь хаа нэгтээгээс сонсч байсан юм. "Vogue"-ийг бүтээх явцыг хараад энэ үг толгойд орж ирсэн. Учир нь сэтгүүлд гарах, хэвлэгдэх бүхнийг эцэслэн шийддэг хүн нь мөнөөх хатагтай Винтур. "Bob" буюу богино үсний засалт, гадаа ч дотор ч хар шилээ зүүсээр байдаг энэ эмэгтэйн таалсан, мэдэрсэн бүхнийг сая, сая хүмүүс "Vogue"-оор дамжуулан талархан хүлээн авдаг. Энэ бодлоо би киноны постер буюу зурагт хуудсаас баталгаажуулчихлаа. Та хардаа, есдүгээр сарын дугаар. Дээр нь Анна Винтурын нүдний шил.
Би хөгжимд дуртай. Дуу сонсоод оройжин суучихаж чаддаг хүн. "Маамуу нааш ир"-ийг дуулж анх чихээ онгойлгосон байх. Харин дуу хөгжимд хорхойсох болсон минь гуравдугаар ангид байхдаа "MTV"-г үзэж эхэлсэн үе. Тэр үед Mariah Carey, Backstreet Boys, Westlife гээд тухайн цагт мандаж явсан хамтлаг, дуучдыг сонсдог байв. Клип нь гарвал дагаж дуулна, бүжиглэнэ, цаашлаад хувцаслах хэв маяг төдийгүй гадаад төрх байдлыг нь анзаарч, хааяа даган дуурайна. Ахынхаа нөлөөгөөр "Хар сарнай"-д автсан байсан бяцхан охин тэр үеэс гадаад хөгжимд татагдсан юм.
Өнөөдөр ингэж бодох болсон нь 30 жилийн өмнөх яг энэ өдөр буюу 1981 оны наймдугаар сарын нэгэнд хөгжим, мэдээллийн MTV суваг анхны дүрс бичлэгээ цацаж байсантай холбоотой. Тухайн үед олон улсыг байлдан дагуулж байсан английн "The Buggles" хамтлагийн хит "Video Killed the Radio Star" уг сувгийг нээж байжээ. Үүний дараа "Грэмми"-ийн шагналт дуучин Пэт Бэнатарын "You Better Run" гарсан бөгөөд нэг дуунаас дараачийн дуу шилжих хооронд дэлгэц харанхуйлж үзэгчдийг хүлээлгэдэг байв. Мэдээж энэ хооронд ВиЖей буюу дүрс тоглуулагч хуурцгаа солино. MTV-гийн анхны цацалтыг хэрхэн явуулж байсан тухай энэ түүхэн бичлэгийг 2009 онд YouTube хуудаст байрлуулсан юм.
MTV суваг эхэн үедээ рок урсгалын уран бүтээлчдийн бичлэгийг түлхүү толилууж байв. Ерөөсөө 1980-аад онд амьд хөгжим хүчээ авч байсан бөгөөд Bon Jovi, The Police, Rolling Stones-ийн дуунууд телевизээр цацагдаж байлаа. Үзэгчдэд ямар дуу хүргэх нь ВиЖей нарын сонголтоос хамаардаг ч, зарим тохиолдолд сонирхолтой болгох үүднээс урлагийн оддыг зочин ВиЖейгээр урьдаг байв. Эдди Мерфи, Тина Тернер, Эдам Энт нар өөрсдийн дуртай дуугаа хуваалцахаар хэсэг хугацаанд "нэвтрүүлэгч" хийсэн удаатай.
Арьс өнгөний үзэл буюу ялгаварлан гадуурхалт хөгжмийн сувгийг ч тойрсонгүй. Эхний жилүүдэд хар арьст уран бүтээлчдийн дууг MTV-гээр нэвтрүүлдэггүй байжээ. Анхных нь английн "The Specials" хамтлагийн "Rat Race". Энэ нь тус сувгаар цацсан 58 дахь дуу боловч, цаашид хар арьстнуудыг гадуурхсаар л байсан юм. Харин домогт Майкл Жэксоны "Billie Jean" дуу MTV-гээр гарснаар энэ байдал саарсан гэдэг. Цаашлаад Жэксоны амжилт түүний дүрс бичлэгийг цацахаас өөр аргагүйд хүргэсэн ч гэж зарим судлаачид тэмдэглэсэн байдаг. Түүнчлэн түүний дүү Жэнэт Жэксоны хэмнэлдээ зохицсон гайхалтай бүжиг бүхий бичлэгүүд нь зөвхөн рок хөгжимд анхаарлаа хандуулж байсан MTV-гийн хүрээг тэлж, R&B-д хөтөлсөн ч гэдэг.
1985 онд хөжгмийн сувгаар анхы шууд тоглолтыг дамжуулав. Лондон, Филадельфиад болсон Этиопийн өлсгөлөнд нэрвэгдэгсдэд тусламж үзүүлэх тоглолтыг 16 цагийн турш үзэгчдэд хүргэжээ. Тэр үед "ABC" телевиз гэхэд л тоглолтын онцлог хэсгүүдийг л дамжуулж байсан гэхээр MTV ямар амжилттай ажилласан нь тодорхой харагдаж байна.
Рок хөгжим, амьд хөгжмийг онцолж байсан MTV 1997 оноос электроник дуугаралтад "чих тавих" болжээ. The Prodigy, Aphex Twin, Smashing Pumpkins гээд нэрлэж болно. Мөн Backstreet Boys, 'NSync зэрэг "boyband"-ууд "мэндэлж", Бритни Спирс, Кристина Агулера гээд поп гүнж нар дэлхийг байлдан дагуулах болов. Тиймээс нэвтрүүлгийн цагийн ихэнх хэсгийг поп дуу эзэлж эхэлжээ. Харин төд удалгүй P.Diddy, DMX, Jay-Z зэрэг реппэрүүдийн уран бүтээл эрчээ авснаар поп гүнж нарын цагаас хуваалцах болсон юм.
Өдгөө бидний харж дадсан MTV-гийн логог "Манхэттэн дизайн" студи бүтээжээ. М үсгийг хар зургийн хэлбэрээр, ТV гэсэн товчлолыг шүршдэг будгаар зурсан гэдэг. Брэндүүд логог тэр бүр өөрчлөөд байдаггүй ч, MTV-гийн хувьд хэв, загвараа алдалгүй байнга шинэчлэл хийхийн зэрэгцээ, үргэлж сонирхолтой хэлбэрээр өнгө, будгаа тохируулж байдаг. Тэдний уриа үг /слоган/ "I want my MTV!"-г олон нийтэд таниулах кампанит ажил 1982 онд эхэлж урлагийн алдартнууд үүнд нь оролцсон.
Сүүлийн үед интернэтийн нөлөөгөөр үзэгчид телевиз үзэхээ больж, MTV ч хуучрах хандлагатай гэж байв. Гэсэн ч 1993 оноос тус сувгийн албан ёсны сайт ажиллаж эхэлсэн бөгөөд mtv.com сайтаар онлайн мэдээллийн хөтөлбөр, подкастууд болон уран бүтээлчдийн ярилцлагыг хүлээн авах боломжтой юм. Түүнчлэн MTV Music төслийн хүрээнд интернэтээр дүрс бичлэг хуваалцах /video sharing/ хэсэгтэй болсноор хэрэглэгчид 1981 оноос хойшхи 16 мянга гаруй бичлэгийн сангаар аялах болжээ. 2008 онд Alexa-гаас гаргасан мэдээгээр тус сайт ажиллаж эхэлсэн эхний 2 өдөрт л гэхэд 75 мянган хандалттай байв.
Ингээд намайг дэлгэцийн өмнө уяж, чихэвчтэй дотно нөхөрлүүлэх болсон MTV-д "Төрсөн өдрийн баярын мэнд хүргэе!"
MTV-гийн анхны нэвтрүүлэг.
Өнөөдөр ингэж бодох болсон нь 30 жилийн өмнөх яг энэ өдөр буюу 1981 оны наймдугаар сарын нэгэнд хөгжим, мэдээллийн MTV суваг анхны дүрс бичлэгээ цацаж байсантай холбоотой. Тухайн үед олон улсыг байлдан дагуулж байсан английн "The Buggles" хамтлагийн хит "Video Killed the Radio Star" уг сувгийг нээж байжээ. Үүний дараа "Грэмми"-ийн шагналт дуучин Пэт Бэнатарын "You Better Run" гарсан бөгөөд нэг дуунаас дараачийн дуу шилжих хооронд дэлгэц харанхуйлж үзэгчдийг хүлээлгэдэг байв. Мэдээж энэ хооронд ВиЖей буюу дүрс тоглуулагч хуурцгаа солино. MTV-гийн анхны цацалтыг хэрхэн явуулж байсан тухай энэ түүхэн бичлэгийг 2009 онд YouTube хуудаст байрлуулсан юм.
MTV суваг эхэн үедээ рок урсгалын уран бүтээлчдийн бичлэгийг түлхүү толилууж байв. Ерөөсөө 1980-аад онд амьд хөгжим хүчээ авч байсан бөгөөд Bon Jovi, The Police, Rolling Stones-ийн дуунууд телевизээр цацагдаж байлаа. Үзэгчдэд ямар дуу хүргэх нь ВиЖей нарын сонголтоос хамаардаг ч, зарим тохиолдолд сонирхолтой болгох үүднээс урлагийн оддыг зочин ВиЖейгээр урьдаг байв. Эдди Мерфи, Тина Тернер, Эдам Энт нар өөрсдийн дуртай дуугаа хуваалцахаар хэсэг хугацаанд "нэвтрүүлэгч" хийсэн удаатай.
Арьс өнгөний үзэл буюу ялгаварлан гадуурхалт хөгжмийн сувгийг ч тойрсонгүй. Эхний жилүүдэд хар арьст уран бүтээлчдийн дууг MTV-гээр нэвтрүүлдэггүй байжээ. Анхных нь английн "The Specials" хамтлагийн "Rat Race". Энэ нь тус сувгаар цацсан 58 дахь дуу боловч, цаашид хар арьстнуудыг гадуурхсаар л байсан юм. Харин домогт Майкл Жэксоны "Billie Jean" дуу MTV-гээр гарснаар энэ байдал саарсан гэдэг. Цаашлаад Жэксоны амжилт түүний дүрс бичлэгийг цацахаас өөр аргагүйд хүргэсэн ч гэж зарим судлаачид тэмдэглэсэн байдаг. Түүнчлэн түүний дүү Жэнэт Жэксоны хэмнэлдээ зохицсон гайхалтай бүжиг бүхий бичлэгүүд нь зөвхөн рок хөгжимд анхаарлаа хандуулж байсан MTV-гийн хүрээг тэлж, R&B-д хөтөлсөн ч гэдэг.
1985 онд хөжгмийн сувгаар анхы шууд тоглолтыг дамжуулав. Лондон, Филадельфиад болсон Этиопийн өлсгөлөнд нэрвэгдэгсдэд тусламж үзүүлэх тоглолтыг 16 цагийн турш үзэгчдэд хүргэжээ. Тэр үед "ABC" телевиз гэхэд л тоглолтын онцлог хэсгүүдийг л дамжуулж байсан гэхээр MTV ямар амжилттай ажилласан нь тодорхой харагдаж байна.
Рок хөгжим, амьд хөгжмийг онцолж байсан MTV 1997 оноос электроник дуугаралтад "чих тавих" болжээ. The Prodigy, Aphex Twin, Smashing Pumpkins гээд нэрлэж болно. Мөн Backstreet Boys, 'NSync зэрэг "boyband"-ууд "мэндэлж", Бритни Спирс, Кристина Агулера гээд поп гүнж нар дэлхийг байлдан дагуулах болов. Тиймээс нэвтрүүлгийн цагийн ихэнх хэсгийг поп дуу эзэлж эхэлжээ. Харин төд удалгүй P.Diddy, DMX, Jay-Z зэрэг реппэрүүдийн уран бүтээл эрчээ авснаар поп гүнж нарын цагаас хуваалцах болсон юм.
Өдгөө бидний харж дадсан MTV-гийн логог "Манхэттэн дизайн" студи бүтээжээ. М үсгийг хар зургийн хэлбэрээр, ТV гэсэн товчлолыг шүршдэг будгаар зурсан гэдэг. Брэндүүд логог тэр бүр өөрчлөөд байдаггүй ч, MTV-гийн хувьд хэв, загвараа алдалгүй байнга шинэчлэл хийхийн зэрэгцээ, үргэлж сонирхолтой хэлбэрээр өнгө, будгаа тохируулж байдаг. Тэдний уриа үг /слоган/ "I want my MTV!"-г олон нийтэд таниулах кампанит ажил 1982 онд эхэлж урлагийн алдартнууд үүнд нь оролцсон.
Сүүлийн үед интернэтийн нөлөөгөөр үзэгчид телевиз үзэхээ больж, MTV ч хуучрах хандлагатай гэж байв. Гэсэн ч 1993 оноос тус сувгийн албан ёсны сайт ажиллаж эхэлсэн бөгөөд mtv.com сайтаар онлайн мэдээллийн хөтөлбөр, подкастууд болон уран бүтээлчдийн ярилцлагыг хүлээн авах боломжтой юм. Түүнчлэн MTV Music төслийн хүрээнд интернэтээр дүрс бичлэг хуваалцах /video sharing/ хэсэгтэй болсноор хэрэглэгчид 1981 оноос хойшхи 16 мянга гаруй бичлэгийн сангаар аялах болжээ. 2008 онд Alexa-гаас гаргасан мэдээгээр тус сайт ажиллаж эхэлсэн эхний 2 өдөрт л гэхэд 75 мянган хандалттай байв.
Ингээд намайг дэлгэцийн өмнө уяж, чихэвчтэй дотно нөхөрлүүлэх болсон MTV-д "Төрсөн өдрийн баярын мэнд хүргэе!"
MTV-гийн анхны нэвтрүүлэг.
Төрийн тэргүүнээс кино, дэлгэцийн одод, рок дуучдаас эхлээд нэрт загвар зохион бүтээгчид, алдартай моделууд гээд соёлт нийгмийн түүхэнд "Ray Ban" нарны шилийг мэдэхгүй, түүнийг авахыг хүсдэггүй хүн гэж үгүй гэхэд хилсдэхгүй. Өдгөө Холливудын алдартнуудын гангараа, гадаад үзэмжийг тодорхойлогч болсон эл брэндийн эхлэл эгэл бөгөөд даруу байжээ.
Bausch & Lomb компани 1937 онд Америкийн нисэх хүчнийхэнд зориулж нисгэгчдийг нарны хорт туяанаас хамгаалахын зэрэгцээ тэднийг дэгжин харагдуулах "Ray Ban" нарны шилийг үйлдвэрлэсэн аж. Улмаар тухайн жилийн тавдугаар сарын 7-нд “Ray Ban Aviator” шилний загварт зохиогчийн эрхийг албан ёсоор авчээ. Брэндийн нэрний хувьд зорилгынхоо дагуу “Ray Banner” буюу махчилан орчуулбал “цацрагийг хориглогч” гэсэн утгатай аж.
Bausch & Lomb компани 1937 онд Америкийн нисэх хүчнийхэнд зориулж нисгэгчдийг нарны хорт туяанаас хамгаалахын зэрэгцээ тэднийг дэгжин харагдуулах "Ray Ban" нарны шилийг үйлдвэрлэсэн аж. Улмаар тухайн жилийн тавдугаар сарын 7-нд “Ray Ban Aviator” шилний загварт зохиогчийн эрхийг албан ёсоор авчээ. Брэндийн нэрний хувьд зорилгынхоо дагуу “Ray Banner” буюу махчилан орчуулбал “цацрагийг хориглогч” гэсэн утгатай аж.
 |
| Дуглас Макартур |
Америкийн армийнхан “Ray Ban”-ийг тун тааламжтайгаар хүлээн авч тэр дороо л зүүж эхлэв. Түүнчлэн өдгөө тус брэндийн нүүр царай болсон “Ray Ban Aviator (анг. нисгэгч гэсэн үг)” загвар тэр үед ийнхүү нэрлэгдэж эхэлсэн түүхтэй. Энэ загварыг хилийн чанадад таниулсан хүн нь генерал Дуглас Макартур юм. Тэрбээр Дэлхийн II дайны үед Филиппинид очихдоо уг шилийг зүүсэн байсан нь гэрэл зурагчдын дуранд өртөөд зогсохгүй энгийн олны харааг булаажээ.
1952 онд “Ray Ban” үйлдвэрлэгчид нарны шилний уламжлалт төмөр хүрээнээсээ татгалзаж хуванцар, өргөн хүрээ бүхий Wayfarer-ийг танилцуулснаар загварын ертөнцөд нэгэн шинэ өнгө, төрхийг бий болгов. Үүнийг өдгөө нүдний шилний загварт гарсан хувьсгал гэж үзэх болсон бөгөөд тухайн үед хувцас загварын ямар ч урсгал, хэлбэртэй зохицож байснаараа гайхалтайд тооцогддог. Энд нэгэн нууцыг задлахад, эл загварыг анх эрчүүдэд зориулан гаргасан гэдэг. Харин чамин, хээнцэрт дурлагч бүсгүйчүүлд нүүрний ямар ч хэлбэртэй хүнд гайхалтай зохих Wayfarer хэтэрхий таалагджээ. Ингээд уг загварыг Ерөнхийлөгч, урлагийн алдартнууд төдийгүй энгийн иргэд ч зүүж эхэлжээ. Мөн бүх цаг үеийн хамгийн алдратай жүжигчин Одри Хепбёрн “Breakfast at Tiffany’s” кинонд Wayfarer-ийн шилээр л ертөнцийн өнгийг тольддог билээ.
Түүнчлэн 50, 60-аад онд Боб Дилан, Энди Варол, Жеймс Дин, Мэрилин Монро, Жон Леннон гээд олон алдартнууд Ray Ban-ээр гоёж, өсвөр насны залуусын мөрөөдөл нь зөвхөн энэ шил болоод байв.
Гэвч 1970-аад онд “Dior”, “Yves St. Laurent” нар загварын ертөнцөд хүчтэй түрэн орсноор “Ray Ban”-ий амжилтыг сааруулжээ. Ялангуяа энэ үед диско хөгжим эрчээ авч тухайн үедээ л модерн загвар олны анхаарлыг татах болов.
Гэвч 1970-аад онд “Dior”, “Yves St. Laurent” нар загварын ертөнцөд хүчтэй түрэн орсноор “Ray Ban”-ий амжилтыг сааруулжээ. Ялангуяа энэ үед диско хөгжим эрчээ авч тухайн үедээ л модерн загвар олны анхаарлыг татах болов.
Харин 1982 онд “Ray Ban” эргэн ирэв. “The Blues Brothers”-ийн нэрт жүжигчин Жон Белуши, Дэн Эйкрод нар Ray Ban-ийг үргэлж зүүж ердөө нэг л удаа олны өмнө шилээ авсан гэдэг.Энэ маркетинг гайхалтай үр дүнд хүрч тухайн жилийн орлого гайхалтай өсөв.
Мөн 1982 онд кино болон телевизийн шоунд “Ray Ban”-ийг ашиглах зөвшөөрлийг 50 мянган доллараар арилжсанаас гадна 1982-1987 онд 60 гаруй дэлгэцийн бүтээлд уг шилийг ашиглажээ.
Түүнчлэн “Ray Ban”-ий алдар хүндийн орон зай нь зөвхөн Холливудаар хязгаарлагдсангүй. Наяад онд Мадонна, Майкл Жексон, Элвис Костелло, Рамонис, U2-ийн гишүүд болон Жэк Николсон “Vogue”-ийн эрхлэгч Анна Винтур нарын сонголт Ray Ban л байв.
Гэвч 1990-ээд оноос тэдний хувьд уналтын үе эргэн тохиов. Түүнээс хойш цөөнгүй удаа сэргэх оролдлого хийсэн ч харамсалтай нь бүтэлгүйтсэн хэвээр байсан юм. Ингээд тун саяхан буюу 2007 онд “Wayfarer” эргэн ирсэн билээ. Гэхдээ урьдын улигт хэв маяг биш, олон өнгийн сонголт нь энэ удаагийн тэсрэлтийг улам хүчирхэгжүүлэв. Дэлхийд алдартай загварын сэтгүүлийг нээх бүрт хуудас бүхэнд “Ray Ban” заларч эхэлжээ. Өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд загварын ертөнцөөс мартагдах шахсан уг шилний Aviator загвар ердөө цэрэг, цагдаагийнхний гоёл байхаас илүүтэй алдартнуудын гангараа, залуусын гоёо болсныг өдгөө Та бид харж байна.
Тийм ээ, Ливерпулын дөрвөл домог болж, тэдний зохиосон аялгуу бүр хүн бүхний чихэнд мөнхөд эгшиглэх учиртай аж. 1957 онд 16 настай Жон Леннон, Пол Маккартни гэх 15 настай хүүтэй уулзсанаар гайхамшигт түүхийн эхний хуудас нээгдсэн билээ. Түүнээс хойш юу болсныг энд тоочих нь илүүц хийгээд, бичвээс дуусашгүй биз ээ.
Юутай ч 20 гаруй жилийн тэртээд 40 мянгатын хөвгүүдийн шохоорхож асан "Битлз"-ийн дуунууд өдгөө монгол хэлээр эгшиглэж байна. Эхлээд "Наран мандлаа" /Here comes the sun/ хэмээн "Ocean's 11"-ий дуучин Буянаа "түүх сөхөв". Уг дууг Харрисон хаврын нэгэн өдөр цэцэрлэгт хүрээлэнгээр зугаалж байхдаа бичсэн гэдэг. "Хонгор чи минь, инээмсэглэл нүүрэнд чинь туяарч Хоног өдрүүд чи биднийг хайраар ивээж" гэхчлэн хөгжүүнээр эхлэх нь цомгийг тоглуулмагц сайхан сэтгэгдэл төрүүлэв.
Цомгийн дөрөв дэх бүтээл "Гитарын минь уйлах дуу"-г "A-Sound" хамтлаг аль хэдийнэ хит болгоод амжжээ. Энэ дуу "Rolling Stones" сэтгүүлээс шалгаруулсан бүх цаг үеийн шилдэг 500 дууны жагсаалтын #7 дугаарт жагсдаг билээ.
Дараачийн дуу бол "Өчигдөр" буюу "Yesterday". Сонирхолтой нь, энэ дууг эх хэлээрээ дуулснаар Монголчууд бид "Гиннес"-ийн амжилтаас хуваалцаж байгаа юм шүү. Учир нь, эл уран бүтээлийг дэлхий даяар 1600 гаруй төрлөөр дахин дуулсан байдаг гэнэ. Тэдний нэг нь дуучин Оюундарь боллоо. :)
"Огторгуйн зүг" буюу "Across the Universe" дууг "The Lemons" хамтлагийн Одноогийн дуулснаар сонсох гайхалтай байлаа. Түүний "Шөнө дунд цас орж байна" дуунд уярдаг байсан бол одоо үдэш бүр огторгуйн зүг аялдаг болоод байна. Дууны үгийг Жон Леннон бичсэн бөгөөд 1970 онд "Rolling Stones" сэтгүүлд өгсөн ярилцлагадаа тэрбээр "Энэ дууны үг миний бичсэн хамгийн шилдэг бүтээлүүдийн нэг юм. Үнэндээ, хамгийн сайн нь байх. Тийм ээ, хэн, юу ч гэсэн энэ бол үнэхээр шилдэг нь" гэж байв. Дашрамд дурдахад, дууны дахилтад "Jai guru deva om" гэсэн тарни уншдгийг та мэдэх байх. Энэ нь санскрит үг бөгөөд олон янзын орчуулга байдгаас нэгийг хуваалцвал "Харанхуйг арилгагч гэрэлт цацраг" гэсэн утгатай юм байна.
Цомгийн хамгийн сүүлчийн дуу нь "Төсөөлөл". Магадгүй хүн төрөлхтөний энх тайвны тунхаг болсон энэ дуу Ленноны 3 соло бүтээлийн нэг билээ. Домогт "Битлз"-т хүндэтгэл үзүүлэхийн зэрэгцээ сонсогч, худалдан авагчдад хүндэтгэл үзүүлэн бонус оруулсан нь энэ юм байна.
Гайхамшигт аялгуу хэзээ ч хуучирдаггүйн илрэл гэлтэй "Битлз"-ийн сонгомол дуунуудыг манай уран бүтээлчид дахин найруулж, дахин дуулсан нь сайхан хэрэг. Тэднийг мэдэж, тэднийг сонсч, тэгээд ойлгоно гэдэг чухал бөгөөд энэ цомог нэгэн төрлийн "соёлын үр" болно гэж бодож байна. :)
"Бидний дууны олонх нь хайр энэрэл, амар амгалангийн тухай байдагт би талархдаг"
Пол Маккартни
Пол Маккартни